طبق روایات شاهنامه فردوسی، آغاز فرش­بافی، رشتن و بافتن به زمان تهمورث یعنی زمان پیشدادیان باز می­گردد. در تاریخ طبری از فرش­هایی که با مو و پشم حیوانات در این دوره بافته شده سخن رفته است.


قدیمی­ ترین نشانه از هنر قالیبافی به عصر مفرغ باز می­گردد این نشانه یک کارد قالیبافی است که از گورهای عهد مفرغ ترکمنستان و شمال ایران یافت شده است. در شهر سوخته (دشت سیستان ـ جنوب شرقی ایران) نیز فرش ­های حصیری و پارچه و ابزارهای بافندگی به دست آمده که متعلق به 2800-2500 پیش از میلاد است. در دوره هخامنشیان، به نقل از گزنفون، شهر کهن ساردیس به قالی­ های گره­باف خود فخر می­کرده که به نقش­ های حاشیه و هیکل­ های مردان و شیردال­ های افسانه ­ای آراسته بوده است.


کهن­ ترین قالی­ ها به ترتیب: قالی کشف شده در نقش برجسته کاخ نینوا، فرش پازیریک از پنجمین گور اقوام سکایی، تکه فرش قومس (دوران ساسانیان)، فرش آناتولی (13-14م).


از دوره اشکانیان تنها می­توان به فرش مقبره لو ـ کان چین اشاره کرد که به عقیده پژوهشگران پشم آن از قفقاز (که در ان زمان متعلق به ايران بود) است. از دوره ساسانیان نیز تکه فرش قومس و فرش تاریخی و جواهرنشان بهارستان که در تالار بار عام کاخ تیسفون گسترده بوده و پس از حملة اعراب به عنوان غنیمت تقسیم شده است.


در قرون اولیه هجری پس از نفوذ اسلام طرح فرش­ ها، به سبب منع شبیه­ سازی و زینت، تغییر کرد امّا در زمان خلفای عباسی که تجمل­گرایی و قصرهای پر زرق و برق رواج یافت بافت این­گونه فرش ­ها نیز رونق گرفت. از دوره سلجوقی نیز تکه فرشی با نقوش هندسی در موزه اوقاف استانبول نگهداری می­شود.


سفرنامه ابن بطوطه از دوره ایلخانان به فرش­ های عظیم و گرانبهای کاخ غازان­خان و فرش­های حرم امام رضا (ع) در مشهد اشاره كرده است. در دوره تیموریان از کارگاه­ های بزرگ قالی­بافی سبزوار سخن رفته و استفاده از مینیاتور در نقشه فرش­ها توسط نگارگران چیره­دست.


فرش در دوره صفویه


شاه اسماعیل: توسعه کارگاه­ های قالی­بافی در تبریز.


شاه تهماسب: قالی ایران در زیبایی و ظرافت بافت به حد کمال می­رسد. قالی معروف و تاریخی اردبیل در این زمان بافته شده است.


شاه عباس: در اصفهان و چند شهر دیگر کارگاه قالیبافی دایر کرد و دستور داد كه هر کانون، فرش را به شیوة خود ببافد تا اصالت هنری آن حفظ شود. در زمان صفویان  برای اولین بار قالیبافی از ایل­ها و طایفه­های کوچنده و روستاها و آبادیهای کوچک به شهرها آمد. فرش­های نفیس این دوران به بیش از سه هزار تخته تخمین زده شده است.


در زمان افشاریان بخاطر جنگ­های پی­درپی تولید فرش­ های زینتی کاهش یافت. از زمان کریم خان زند دو تخته فرش باقی مانده که یکی تاریخ­دار و به سفارش حاکم وقت کرمان و دیگری احتمالاً در شیراز بافته شده است.


در زمان قاجار اروپا و آمریکا تقاضا برای خرید فرش ایران را افزایش می­دهند. شرکت­های چند ملیتی فرش در ظاهر برای تشویق به صادرات و در واقع برای سودجویی کشورهای استعمارطلب تأسیس می­شود.


دو کتاب در زمینة فرش به رشتة تحریر در می­آید: کتاب تجارت قالی رنگین به رنگ­های جوهری و کتاب یادگار حسن از آثار دین.


در دوران پهلوی به کارگاهها نظم بخشیده شد و بهداشت مورد اهمیت قرار گرفت. دستگاه فرش ماشینی نيز وارد ایران شد. پس از انحلال مؤسسة قالی ایران شرکت سهامی فرش ایران تأسیس شد و مرکز صنایع دستی، انجمن دوستداران فرش ایران و موزه فرش دایر گردید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی بر پایه مصوبه سال 1382 شورای عالی اداری «مرکز ملی فرش ایران» برای سامان­دهی و یکپارچگی وضعیت کمی و کیفی تولید و عرضه فرش دستباف بنیان نهاده شد. هدف این مرکز، معرفی جایگاه ارزشمند فرش دستباف ایران، حمایت از بافندگان و دست­اندرکاران فرش و توسعه صادرات این محصول با ارزش است.


 




 


کهن‌ترین فرش جهان


پازیریک با 2500 سال قدمت که در سال 1328 شمسی(1949 میلادی) سرگئی رودنکو در سیبری، گور پادشاهان سکایی کشف کرد و به خاطر شباهت نقش آن با نقوش برجستۀ تخت جمشید به ایرانی بودن آن اذعان داشت.


مواد اولیه: پشم ابعاد: 1متر و 98 سانتیمتر در یک متر و 89 سانتیمتر


نقش: سوارکاران، آهوهای در حال چرا، جانوران افسانه‌ای با بدن شیر و سر عقاب با حاشیۀ گل‌دار


بزرگ‌ترین فرش جهان


1.فرش دستباف نیشابور، در مسجد شیخ زاید ابوظبی، بافت1200 قالیباف زن نیشابوری در 18 ماه


مواد اولیه: 38 تُن از مرغوب‌ترین الیاف از پشم سیرجان و نیوزلند -دومیلیارد و سیصد میلیون گره


ابعاد: 132 متر طول و 42 تا 48 متر عرض (شش‌هزار متر مربع)


2.فرش مسجد شهر مسقط به سفارش سلطان قابوس پادشاه عمان با 500 بافنده و 12 میلیون ساعت کار به مساحت 4343 متر مربع


گرانترین فرش جهان


1.فرش ویس کرمان متعلق به قرن 16 با ارزشی معادل ده میلیون دلار در سال 2010 با قیمتی 20 برابر قیمت پیشنهادی فروخته شد


2.فرش ابریشمی اصفهان متعلق به قرن 16 ارزش: 4 میلیون و 450هزار دلار


3.فرش ابریشمی دیگری از عهد صفویه متعلق به 400 سال پیش ازرش: نزدیک به 4 میلیون دلار


4.فرش تبریز متعلق به قرن 16 ارزش: معادل 2میلیون و 400هزار دلار