متاستاز استخوانی Metastatic Bone Disease چیست؟


متاستاز استخوانی در افرادی اتفاق می‌افتد که دچار سرطانی هستند که در خارج از استخوان‌ها آغاز شده است. سلول‌های سرطانی از سرطان اولیه جدا می‌شوند و در جریان خون و دستگاه لنفاوی به حرکت درمی‌آیند. هنگامی‌که سرطان به اندام‌های دور دست بدن گسترش می‌یابد، این فرآیند را متاستاز می‌نامند. مکان‌های رایج صورت گرفتن متاستاز شامل استخوان، ریه، و کبد است.


در تمام انواع سرطان خطر متاستاز استخوانی وجود دارد. گرچه پزشک نمی‌تواند با اطمینان بگوید که آیا سرطان شخص بیمار گسترش خواهد یافت، احتمال ایجاد متاستاز استخوانی در انواع خاصی از سرطان بیش‌تر است. این انواع شامل سرطان‌های پستان، ریه، تیروئید، پروستات ريه، و کلیه می‌باشند. در ضمن، احتمال اینکه تومورهای بزرگتر که به غدد لنفاوی گسترش یافته‌اند به استخوان‌ها گسترش یابند هم بیش‌تر است.


متاستاز استخوان چگونه ایجاد می شود


بطور متوسط هر سال بیش از یک میلیون سرطان تشخیص داده میشود و نیمی از آنها میتوانند به استخوان متاستاز پیدا کنند. با بهبود مراقبت های پزشکی در سالهای اخیر هر ساله تعداد بیشتری از بیماران با سرطان های ریه، پستان و پروستات عمر بیشتری میکنند و همین امر موجب میشود بیشتر با عوارض بیماری که یکی از آنها متاستاز به استخوان است روبرو شوند.


مهمترین راه انتشار سلول های سرطانی از بافت سرطانی اولیه، جریان خون وریدی است، یعنی همان جریان خونی که از بافت خارج شده و به قلب میرود میتواند سلول های سرطانی را با خود حمل کرده و به بافت هایی که جریان خون وریدی را دریافت میکنند ( کبد و ریه) برده و بنشاند. البته هر سلول سرطانی در هر بافتی نمیتواند تکثیر پیدا کند و بافت میزبان باید بتواند شرایط لازم برای رشد سلول ها را در اختیار آنها بگذارد.


استخوان از لحاظ شیوع، سومین بافتی است که میزبان سلول های سرطانی از بافت های دیگر میشود. متاستاز به کبد و ریه معمولاً تا وقتی به مراحل پیشرفته نرسد علامتی ایجاد نکرده و بیمار متوجه آن نمیشود ولی متاستاز در استخوان معمولاً دردناک است و زودتر تشخیص داده میشود. منشاء اکثر متاستازهای به استخوان از ریه، پستان، پروستات، تیروئید و کلیه است و این متاستازها بیشتر در استخوان های ستون مهره، لگن، دنده، جمجمه، بازو و ران ایجاد میشوند. درمان این بیماران یک کار تیمی است و نیاز به مشارکت نزدیک جراح ارتوپد، متخصص انکولوژیست، متخصص رادیوتراپی، متخصص درد و متخصص روانپزشکی دارد.




 


محل تشکیل متاستاز استخوانی


نشانه‌ها و علائم متاستاز استخوانی


در اغلب موارد، درد استخوان اولین علامت متاستاز استخوانی است. در ابتدا، ممکن است درد ظاهر شده و برطرف شود. در اغلب موارد درد در شب‌ها شدید‌تر می‌شود، اما با حرکت کردن شخص کاهش می‌یابد. به مرور زمان، امکان دارد با حرکت کردن شخص درد شدید‌تر شود و به‌صورت همیشگی‌تری درآید.


سرطانی که در ستون فقرات رشد می‌کند امکان دارد به طناب نخاعی فشار وارد نماید. ممکن است این فشار بر اعصاب تأثیر گذارد و باعث از دست رفتن تحرک، ضعف عضلات، بی‌حسی، و اشکال در ادرار کردن شود. فشار بر طناب نخاعی را یک وضعیت اضطراری پزشکی به‌حساب می‌آورند زیرا امکان دارد به فلج شدن شخص بیمار منجر شود. درمان‌هایی که صورت می‌گیرد شامل تزریق دارو‌های استروئیدی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، و جراحی است. شاید فیزیوتراپی لازم باشد تا به بیمار کمک شود کشیدگی طبیعی عضلات (muscle tone) خود را بازیابد.


متاستاز چگونه بر استخوان‌ها تأثیر می‌گذارد


متاستاز استخوانی اغلب با ضعیف‌تر کردن استخوان‌ها به آنها صدمه می‌زند. به مرور زمان، امکان دارد این امر، حتی در طول انجام فعالیت‌های عادی مانند سرفه کردن یا نشستن در صندلی، باعث شکستن استخوان‌ها شود. در موارد دیگر، ممکن است متاستاز استخوانی عامل سخت‌تر شدن استخوان‌ها باشد، گرچه هنوز هم امکان شکستن استخوان‌ها وجود دارد . در برخی از موارد، ممکن است متاستاز استخوانی دارای هر دو ویژگی باشد.


تشخیص متاستاز استخوان


 ممکن است منشاء سرطان اولیه بیمار از قبل مشخص شده باشد و بیمار به علت درد استخوان به پزشک مراجعه کند. گاهی هم تنها مشکل بیمار درد استخوانی است و بیمار از اینکه منشاء بیماری وی محل دیگری است بی اطلاع است. پزشک معالج ممکن است از رادیوگرافی ساده برای تشخیص متاستاز استفاده کند. در مواردی که بیمار از درد استخوان شاکی است و پزشک در رادیوگرافی وی علائمی از تخریب استخوان مشاهده میکند، اگر سن بیمار بالای 45 سال باشد حتماً یکی از احتمال هایی که در ذهن و مطرح میشود تومور های متاستاتیک است.


 استخوان ممکن است در نواحی که سلول های سرطانی رشد کرده اند از بین رفته باشد و در رادیوگرافی، این مناطق بصورت تیره دیده میشوند. سلول های سرطانی ممکن است در محل رشدشان استخوانسازی کنند که در رادیوگرافی بصورت مناطق سفید رنگ دیده میشوند. در بعضی تومورها ممکن است هم مناطق تخریب استخوان و هم مناطق استخوان سازی دیده شوند. اسکن رادیوایزوتوپ یا بون اسکن میتواند به پزشک نشان دهد که آیا فقط یک استخوان از بدن درگیر شده یا استخوان های دیگر هم مبتلا شده اند.


به زبان دیگر این نوع تصویربرداری انتشار تومور در کل اسکلت را نشان میدهد. پزشک معالج ممکن است از سی تی اسکن یا ام آر آی هم برای بررسی بیشتر تومور استفاده کند. آزمایشات خون هم میتوانند اطلاعات مفیدی هم در مورد تشخیص بیماری و هم در مورد بررسی میزان فعالیت بیماری در اختیار پزشک قرار دهد.




 


درمان متاستاز استخوانی


متاستاز‌های استخوانی معمولاً معالجه‌پذیر نیستند، اما شاید با انجام درمان بتوان متاستاز‌ها را کوچکتر کرد و علائم را تخفیف داد. بیمار باید درباره علائم یا عوارض جانبی جدیدی که مشاهده می‌کند با ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی صحبت کند. اگر بیمار از طریق مطرح کردن پرسش‌ها و یاد گرفتن مطالب بیش‌تری درباره بیماری خود و درمان آن و مراقبت نمودن از خود نقش فعالی را در بهداشت خود ایفا کند، امکان دارد سریع‌تر بهبود یابد. بیمار باید با پزشک خود درباره دیگر گزینه‌های درمان (که شاید برای او مناسب باشند) صحبت کند.