رماتیسم ستون فقرات Ankylosing spondylitis چیست؟


 


روماتیسم ستون فقرات یا A.S یک بیماری دردناک و پیش‌رونده است. این بیماری بیش از همه ستون فقرات را تحت تاثیر قرار می دهد و موجب خشکی و اسپاسم کمر، خمیده شدن ستون فقرات و درد هنگام نشستن و خم شدن می شود. این بیماری همچنین می تواند سایر مفاصل بدن را نیز تحت تاثیر قرار بدهد. این بیماری علاوه بر ستون فقرات و مفاصل در مراحل بعدی موجب تاری چشم، و درگیر کردن کبد، کلیه، کیسه صفرا و به خصوص روده و ریه می شود.


 


علت رماتیسم ستون فقرات Ankylosing spondylitis


علت دقیق بیماری  روماتیسم ستون فقرات مشخص نیست. اما دانشمندان معتقدند که علت اصلی بیماری ژنتیکی است و برخی عوامل محیطی بر آن تاثیر گذارند. اکثر افرادی که به این بیماری مبتلا هستند دارای ژنی به نام HLA_B27 هستند. ۹۵ درصد از بیماران سفید پوست و ۵۰ درصد از بیماران سیاه پوست مبتلا به AS دارای این ژن هستند و میزان ابتلا به این بیماری در میان افرادی که این ژن را ندارند کمتر است.


مشخص نیست که این ژن چگونه بر احتمال بروز AS اثر می گذارد و برخی معتقدند نوعی عفونت باکتریایی علت این بیماری است. درست است که این ژن احتمال بروز این بیماری را می دهد اما تمام کسانی که این ژن را دارند به AS مبتلا نمی شوند.


 


علائم و نشانه های رماتیسم ستون فقرات Ankylosing spondylitis


 روماتیسم ستون فقرات (A.S) یک بیماری مزمن است که به آرامی پیشرفت می کند. در مراحل اولیه استخوان های ساکروایلیاک در پشت لگن ملتهب و دردناک می شوند. در حقیقت یکی از اولین نشانه های بیماری AS حساسیت به لمس در ناحیه پشت لگن است. نشانه اولیه دیگر درد در پایین کمر است که تا باسن و ران ها ادامه دارد. این درد ممکن است کم یا زیاد باشد و گاهی شدت یابد و گاهی از بین بروند. خشکی و گرفتگی کمر  معمولا در صبح بسیار بیشتر است و با حرکت کردن بیمار بهبود میابد.


با پیشروی بیماری ، سیستم ایمنی بدن برای مقابله با بیماری شروع به استخوان سازی می کند. هنگام حرکت دادن و خم کردن کمر درد شدت می یابد و چون بدن می داند که حرکت دادن مفصل موجب درد می شود با تشکیل استخوان های جدید سعی در محدود کردن حرکت مفاصل دارد. با استخوان سازی بدن ، بافت های استخوانی بین مهره ها شروع به شکل گیری می کنند و در نهایت مهره ها به هم جوش می خورند و در این حالت احتمال شکستگی کمر نیز زیاد است. علاوه بر این تشکیل بافت استخوانی لیگامنت ها را نیز تحت تاثیر قرار می دهد و همچنین باعث تنگی کانال نخاعی می شود که این حالت نیز منجر به مشکلات اعصاب نخاعی مانند ضعف حرکتی می شود.


–    محدودیت حرکتی در ناحیه کمر

–    درد هنگام حرکت دادن کمر و خم شدن یا نشستن

–    با پیشرفت بیماری ، کمر بیمار خمیده می شود و بیمار هنگام تلاش برای صاف کردن کمر خود احساس ناراحتی می کند. AS از مهره های پایینی کمر شروع می شود و با پیشرفت آن به مهره های بالایی می رسد

–    درد در میانه کمر و احساس خشکی کمر و محدودیت حرکتی در قفسه سینه و درد هنگام تنفس

–    احساس درد در پاها و همچنین ضعف ، بی حسی و گزگز و بی اختیاری در دفع ( علائم پیشرفته)

–    التهاب دیسک های بین مهره ای که علامتی شایع است و ناشی از سخت شدن و ضخیم شدن بافت بیرونی دیسک است. التهاب دیسک منجر به حرکات غیر عادی دیسک و درد می شود.

–    تغییر شکل ستون فقرات به صورت گودی کمر و قوز کمر


 


عوامل خطر ابتلا به رماتیسم ستون فقرات Ankylosing spondylitis



در چه مواردی به پزشک مراجعه کنید؟


اگر در ناحیه کمر شما به‌آرامی دردی ایجاد شد و در صبح شدت ان بدتر گردید و یا در نیمه دوم شب شما را از خواب بیدار کرد، به‌خصوص اگر این درد را با ورزش بهبود یابد و با استراحت بدتر گردد، به پزشک مراجعه کرده و به دنبال اقدامات درمانی باشید.

همچنین اگر چشم شما قرمز و دردناک شد و یا دچار حساسیت شدید به نور یا تاری دید شدید، بلافاصله به متخصص طب فیزیکی مراجعه نمایید.

در اغلب موارد، متخصصان طب فیزیکی و توان‌بخشی با استفاده از ترکیبی از داروها، مواد تزریقی، تمرینات و روش‌های دیگر درمانی، به درمان بیماران می‌پردازند.


 




 


تشخیص رماتیسم ستون فقرات Ankylosing spondylitis


مهمترین مرحله تشخیص بیماری روماتیسم ستون فقرات شرح حال توسط بیمار است که عبارت است از خشکی صبحگاهی، افزایش درد در زمان استراحت، خوردن غذاهای سرد و استرس.


همچنین این اقدامات نیز از سوی پزشک معالج ممکن است پیشنهاد شود:


  •    انجام معاینه فیزیکی کامل از جمله معاینه ستون فقرات و قفسه سینه

  •    تجویز عکسبرداری رادیولوژی یا دیگر عکسبرداری های تشخیصی برای مشاهده وضعیت استخوان ها و مفاصل

  •   تجویز آزمایش خون برای تشخیص وجود التهاب و ابتلا به انواع آرتروز




روش های درمان رماتیسم ستون فقرات Ankylosing spondylitis


روش های درمانی که در مورد این بیماری به کار گرفته می شود با هدف بهبود علائم بیمار و پیشگیری یا کنترل تغییر شکل ستون فقرات انجام می شود. در موارد بسیار نادری به انجام جراحی نیاز است و روش های درمان غیر جراحی گوناگونی برای بیماری در دسترس هستند. روش های درمانی استاندارد به شرح زیر هستند:


 ورزش


این روش یکی از بهترین راه ها برای تسکین طولانی مدت درد است به خصوص در صورتی که شخص همزمان با انجام ورزش از داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی ( که پزشک تجویز کرده) استفاده کند. انجام ورزش باعث افزایش دامنه حرکتی مفاصل و منعطف نگه داشتن آن ها می شود. از طرفی بی حرکتی و عدم انجام ورزش برای مدت طولانی باعث رشد استخوانی بیشتر در ستون فقرات و جوش خوردن آن ها به هم می شود چرا که در اثر عدم تحرک مفاصل به اندازه کافی به کار گرفته نمی شوند. انجام ورزش همچنین به داشتن قامت صحیح ( راستای صحیح کمر و نه به شکل قوز و خمیده) می شود چرا که عضلات کمر تقویت شده و به خوبی از ستون فقرات محافظت می کنند.


دارو


داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند ناپروکسن و ایندومتاسین داروهایی هستند که اغلب پزشکان برای این بیماری تجویز می کنند . این دارو ها درد و التهاب و خشکی و بی حرکتی مفصل را بهبود می دهند. از عوارض این دارو ها خونریزی معده است.


در صورتی که داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی برای بیمار موثر نباشد پزشک داروهای بلوک کنندهTNF (یا ضد عامل نکروز دهنده تومور) را تجویز می کند. TNF یک سلول پروتئینی است که در بیماری های اسپوندیلیت آنکیلوزان باعث التهاب مفصل می شود. داروهای بلوک کننده TNF این سلول ها را هدف قرار می دهند و باعث کاهش التهاب و درد و خشکی و ورم مفصل می شوند. این داروها از طریق تزریق زیر پوستی یا داخل رگ به بیمار داده می شوند.عوارض جانبی این داروها فعال شدن بیماری سل نهفته یا خاموش د بدن و برخی اختلالات عصبی می باشد.


 




 


فیزیوتراپی


کمر بند طبی


نوع ویژه ای از بریس یا کمر بند طبی با نام TLSO که مانند یک کت می باشد به بیمار تجویز می شود که به منظور ثابت نگه داشتن قسمت میانی ستون فقرات است. این بریس برای مدت سه ماه یا بیشتر باید پوشیده شود. مدت زمان لازم برای پوشیدن بریس به میزان پیشرفت بیماری و وضعیت فعلی ستون فقرات و وجود شکستگی یا دفورمیتی در ستون فقرات بستگی دارد.


گردنبند طبی


یک بریس مخصوص گردنی به نام HALO برای شکستگی های ستون فقرات ناشی از AS در ناحیه گردن استفاده می شود و علاوه بر بی حرکت نگه داشتن  کشش ستون فقرات هم اعمال می کند. این بریس دارای میله هایی است که روی جمجمه قرار داده شده و توسط حلقه ای به دور سر به هم متصل شده و این حلقه توسط دو میله عمودی به کت که محکم به بالا تنه چسبیده ست وصل شده و از این طریق سر را بی حرکت نگه می دارد. این بریس نیز بسته به شدت بیماری برای مدت سه ماه یا بیشتر برای درمان گرفتگی گردن استفاده می شود.


تزریق کورتیکواستروئید


کورتیکواستروئید داروهای ضد التهاب قوی هستند که می توان به صورت قرص خوراکی یا تزریق مستقیم به محل مورد استفاده قرار داد. در صورتی که مفاصل خاصی شدیدا ملتهب هستند، این دارو مستقیما به مفصل یا مهره تزریق می شود. بعد از تزریق بیمار باید تا ۴۸ ساعت استراحت کند و بعد از آن اثر دارو مشخص می شود و درد تسکین می یابد. به علت عوارض ناشی از دارو، تزریق این دارو باید به دو یا سه بار در سال محدود شود و بین تزریق ها ( به یک محل) حداقل سه ماه فاصله باشد.


جراحی


اکثر موارد ابتلا به AS نیازی به انجام جراحی ندارند. در مواردی که مفصل شدیدا آسیب دیده باشد ممکن است برای تسکین درد و بازیابی حرکت مفصل نیاز به جراحی تعویض مفصل باشد. برای مثال در موارد آسیب شدید مفصل لگن ( جایی که بیماری از آن جا شروع می شود) نیاز به تعویض مفصل لگن است. در موارد نادری نیز بر اثر خمیدگی و تغییر شکل شدید ستون فقرات نیاز به انجام جراحی بر روی ستون فقرات می باشد.