از لحاظ فنی، IBS بیماری نیست، بلکه یک اختلال عملکردی (عملکرد غیر طبیعی روده) است که به یک گروه از علایم منجر می‌شود


سندرم روده‌ی تحریک پذیر یک اختلال عملکردی است. این اصطلاح به تغییرات عملجر به مجموع علایمی به نام IBS می‌شود، در واقع مشکل به جای آسیب بافتی سیستم گوارش، مربوط به حرکت روده است. اختلالات عملکردی دستگاه گوارش زمانی اتفاق می‌افتد که دستگاه گوارش بدون وجود آسیب یک رفتار غیر طبیعی بروز می‌دهد. در گذشته، سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر به نام کولون یا روده‌ی اسپاستیک، بیماری روده‌ای عملکردی، کولیت روده یا کولون عصبی و کولیت مخاط نیز نامیده می‌شده است. کارشناسان نام این بیماری را تغییر دادند تا منعکس‌کننده‌ی این مفهوم باشد که این اختلال دارای علل فیزیکی و روحی است و محصول تخیل یک فرد نیست.


این سندرم یک اختلال رایج است که بر روده‌ی بزرگ (کولون) اثر می‌گذارد. سندرم روده تحریک‌پذیر معمولاً باعث گرفتگی، درد شکم، نفخ، گاز، اسهال و یبوست می‌شود و یک بیماری مزمن است که برای مدیریت نیاز به مدت زمان طولانی دارد.

IBS همان بیماری التهابی روده نیست. سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر (IBS) و بیماری التهابی روده (IBD) دارای شرایط مشابهی نیستند. از لحاظ فنی، IBS بیماری نیست، بلکه یک اختلال عملکردی (عملکرد غیر طبیعی روده) است که به یک گروه از علایم منجر می‌شود. بیماری کرون و کولیت اولسراتیو انواع اصلی IBD هستند. آنها در طول زمان بدتر می‌شوند و بر خلاف IBS می‌توانند آسیب روده‌ای ایجاد کنند. اگرچه نشانه‌های این بیماری ناراحت‌کننده هستند، اما برخلاف کولیت اولسراتیو و بیماری کرون که به شکل بیماری التهابی روده بروز می‌کنند، باعث تغییر در بافت روده یا افزایش خطر ابتلا به سرطان کولورکتال نمی‌شود. سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر و بیماری التهابی روده می‌توانند علایم مشابهی داشته باشند، اما علایم در IBS کمتر از IBD است. IBS باعث التهاب، خونریزی روده، خونریزی مقعدی، زخم و آسیب دائمی یا عوارض ناشی از IBD نمی‌شود. IBS  می‌تواند دردناک و ناتوان‌کننده بوده و بر کیفیت زندگی فرد و روحیه او تأثیر منفی داشته باشد. بسیاری از افراد مبتلا به IBS احساس افسردگی و اضطراب می‌کنند. در صورت احساس افسردگی یا اضطرابی که بر زندگی روزانه تأثیر می‌گذارد، باید با پزشک صحبت شود. این مشکلات به ندرت بدون درمان بهبود می‌یابند و متخصص گوارش اغلب درمان‌هایی نظیر داروهای ضد افسردگی یا درمان رفتاری شناختی را توصیه می‌کند.




 


فقط تعداد کمی از افراد مبتلا به سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر علایم و نشانه‌های شدید دارند. برخی از افراد مبتلا می‌توانند علایم بیماری خود را با رژیم غذایی، تغییر شیوه‌ی زندگی و کنترل استرس مدیریت کنند. اما برخی دیگر برای کنترل بیماری به دارو و مشاوره نیاز دارند.

سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر یا IBS اغلب زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. علل آن ناشناخته است و درمان‌های آن شامل رژیم غذایی و تغییرات شیوه‌ی زندگی و داروها هستند. این بیماری تهدیدکننده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی زندگی نیست، اما سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر (IBS) می‌تواند دردناک باشد و زندگی فرد را مختل کند. یبوست، اسهال و گرفتگی‌های عضلانی می‌تواند باعث تغییر سبک زندگی فرد شود، اما هیچ دلیلی برای آزردگی خاطر فرد مبتلا وجود ندارد.


به طور کلی پزشکان معمولاً IBS را به یکی از این چهار نوع بر اساس مداخله قوام مدفوع طبقه‌بندی می‌کنند. این دسته‌بندی به سبب تأثیر بر انواع درمان مهم است. انواع سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر عبارت است از:


  •  IBS همراه با اسهال (IBS-D) : سندرم روده‌‌ی تحریک‌پذیری که غالباً با اسهال ( مدفوع چرب یا آبدار حداقل ۲۵ درصد مواقع، مدفوع سخت کمتر از ۲۵ درصد مواقع ) همراه است، IBS-D نامیده می‌شود و شایع‌ترین نشانه‌های آن شامل مدفوع مداوم، گاز روده، درد شکمی، عدم تخلیه‌ی کامل روده حین اجابت مزاج و تهوع است.

  •  IBS همراه با یبوست (IBS-C ) : سندرم روده‌‌ی تحریک‌پذیری که غالباً با یبوست ( مدفوع سخت یا یکنواخت حداقل در ۲۵ درصد مواقع، مدفوع شل یا آبدار کمتر از ۲۵ درصد مواقع ) همراه است و IBS-C نامیده می‌شود که نشانه‌ها و علایم آن شامل مدفوع کم و سخت و تنش عضلانی روده حین اجابت مزاج است.

  •  IBS ترکیبی (IBS-M) : برخی از افراد مبتلا به IBS الگوی متناوب یبوست و اسهال( مدفوع سخت یا یکنواخت حداقل ۲۵ درصد مواقع، مدفوع چرب یا آبدار حداقل ۲۵ درصد مواقع ) دارند. این ترکیب IBS-M نامیده می‌شود.

  •  IBS نامشخص (IBS-U) : افراد دیگر به راحتی در هیچ یک از دسته‌ها ( مدفوع سخت کمتر از ۲۵ درصد مواقع، مدفوع شل یا آبدار کمتر از ۲۵ درصد مواقع ) نمی‌گنجند که به این دسته IBS-U گفته می‌شود.


در اغلب موارد با یادگیری کنترل استرس و تغییر در رژیم غذایی و شیوه زندگی می‌توان نشانه‌های خفیف سندرم روده‌ی تحریک پذیر را مدیریت نمود. بهتر است از مصرف غذاهایی که موجب تشدید علایم می‌شود، خودداری گردد. همچنین به اندازه کافی ورزش نمود، مقدار زیادی مایعات در طول روز نوشید و به اندازه کافی خوابید. اگر مشکلات و علایم بیماری متوسط ​​یا شدید باشد، نیاز بیشتری به تغییرات شیوه‌ی زندگی و حتی در مواردی دارو درمانی خواهد بود.


اولین اقدام درمان خانگی که پزشک ممکن است پیشنهاد کند تهیه‌ی یک دفترچه یادداشت غذایی است. این دفترچه به فرد کمک می‌کند تا غذاهایی را که بر شدت علایم سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر اثر می‌گذارند را جمع‌آوری نماید. برخی از غذاها ممکن است نفخ و تولید گاز روده را بدتر کنند.


معمولاً غذاهایی که می‌توانند روده را تحریک کرده و باعث اسهال شوند، عبارت‌اند از:



  • قهوه و کافئین



  • الکل



  • محصولات لبنی



  • غذاهای چرب و سرخ شده



  • غذاهایی با قند بالا



  • فروکتوز (به طور طبیعی در عسل و بعضی از میوه‌ها یافت می‌شود و همچنین به عنوان شیرین‌کننده استفاده می‌شود.)



  • شیرین‌کننده‌های مصنوعی مانند سوربیتول، مانیتول، زایلیتول، ملتیتول



  • بعضی از سبزیجات (کلم، گل کلم، کلم بروکلی، تربچه، ترب کوهی،کلم بروکسل) و حبوبات نفاخ (لوبیا، عدس، باقلا، سویا، لوبیا قرمز)



  • برخی میوه‌های خام




 


بعضی از افراد به انواع کربوهیدرات‌های نظیر فروکتوز، فروکتان، لاکتوز حساس هستند، این نوع کربوهیدرات در برخی از دانه‌ها، سبزیجات، میوه‌ها و محصولات لبنی یافت می‌شوند. با این حال، اغلب مردم با مصرف هر غذای FODMAP  دچار ناراحتی و مشکل نمی‌شوند. نمونه‌هایی از غذاهای FODMAP شامل میوه‌هایی مانند سیب، زردآلو، تمشک، گیلاس، انبه، گلابی، آلو و هندوانه و یا آب میوه‌های حاوی هر یک از این میوه‌ها، میوه‌ی کنسرو شده در آب میوه طبیعی یا میوه خشک، سبزیجاتی مانند مارچوبه، لوبیا، کلم، گل کلم، سیر، عدس، قارچ، پیاز و نخود قهوه‌ای، محصولات لبنی مانند شیر، محصولات شیری، پنیرهای نرم، ماست، شیرینی زنجفیلی و بستنی است.


برخی دیگر از تغییرات شیوه‌ی زندگی و درمان خانگی که می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند عبارتند از:


  • مصرف فیبر: فیبر می‌تواند یک محرک دو طرفه باشد. در صورت ابتلا به یبوست مصرف مقادیر بیشتری از غذاهای حاوی فیبر فراوان به حرکات روده کمک می‌کند. اگرچه یک رژیم غذایی حاوی فیبر فراوان ممکن است علایم یبوست را کاهش دهد، اما همچنین می‌تواند گاز روده را بدتر کرده و ناراحتی شکمی یا درد IBS را کاهش ندهد. در واقع، بعضی از افراد مبتلا به IBS پس از اضافه کردن فیبر بیشتر به رژیم غذایی خود، احساس ناراحتی شکمی بیشتری دارند. فیبر بیش از حد در یک زمان می‌تواند باعث ایجاد گاز شود که می‌تواند علایم را در افراد مبتلا به IBS تشدید کند. بهترین روش این است که به آرامی مقدار فیبر در رژیم غذایی خود را در طول یک هفته افزایش دهید. اضافه کردن فیبر به رژیم غذایی به آرامی به صورت ۲ تا ۳ گرم در روز به جلوگیری از گاز و نفخ کمک می‌کند. نمونه هایی از غذاهایی که حاوی فیبر هستند شامل غلات کامل، میوه‌ها، سبزیجات و لوبیا است. در حال حاضر توصیه می‌شود فیبر مصرفی روزانه حدود۲۰ الی ۳۵ گرم باشد. بعضی از مردم فیبر رژیمی را محدودتر می‌کنند و مکمل فیبر را مصرف می‌کنند که سبب کاهش گاز و نفخ  می‌شود. در صورت مصرف مکمل فیبر مانند متاموسیل یا سیتریکل باید به آرامی و روزانه همراه مقدار زیادی آب استفاده شود تا گاز، نفخ و یبوست را کاهش یابد. در صورت اثربخشی فیبر مصرفی بر علایم سندرم می‌تواند به صورت منظم استفاده شود.

  • نوشیدن مقدار زیادی مایعات: هر روز مقدار زیادی مایعات مصرف شود که بهترین آن آب است. الکل و نوشیدنی‌هایی که حاوی کافئین هستند روده را تحریک کرده و می‌توانند اسهال را بدتر کنند و نوشیدنی‌های گازدار می توانند گاز تولید کنند.

  • مواجه با محصولات لبنی: در صورت عدم تحمل لاکتوز شیر با ماست جایگزین شده و یا از یک محصول آنزیمی برای کمک به تجزیه لاکتوز استفاده شود. مصرف مقادیر کمی از محصولات شیر ​​یا ترکیب آنها با غذاهای دیگر نیز ممکن است مفید باشد. در برخی موارد لازم باشد که تمام غذاهای لبنی به طور کامل از رژیم غذایی فرد حذف شود. در این صورت باید از دریافت کافی پروتئین، کلسیم و ویتامین‌های B از سایر منابع غذایی مطمئن شد. می‌توان به جای لبنیات از غذاهای دیگر مانند بروکلی، اسفناج، سبزی، ماهی قزل آلا، نارنگی و نوشیدنی تقویت شده با کلسیم یا مکمل‌های کلسیم استفاده نمود.

  • پروبیوتیک‌ها: معمولاً پزشک پروبیوتیک را توصیه می‌کند. پروبیوتیک‌ها میکروارگانیسم‌های زنده هستند یا به عبارتی ارگانیسم‌های کوچکی هستند که تنها با میکروسکوپ قابل مشاهده است. این میکروارگانیسم‌ها مانند اغلب باکتری‌هایی هستند که معمولاً در دستگاه گوارش حضور دارند. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف مقدار زیادی پروبیوتیک و برخی از ترکیبات پروبیوتیک خاص می‌تواند علایم IBS را بهبود بخشد. مکمل‌های پروبیوتیک مانند لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس به کاهش علایم IBS از جمله درد شکم، نفخ و بی‌نظمی حرکت روده کمک می‌کنند. با این حال، محققان هنوز در حال مطالعه استفاده از پروبیوتیک‌ها برای درمان IBS هستند. پروبیوتیک‌ها در مکمل‌های غذایی مانند کپسول، قرص‌ها و پودرها و برخی غذاها مانند ماست وجود دارد. برای استفاده از روش‌های مکمل از جمله پروبیوتیک‌ها و مکمل‌های غذایی باید با پزشک مشورت نمود.

  • گلوتن: تحقیقات نشان می‌دهد که برخی از افراد مبتلا به IBS زمان مصرف گلوتن (گندم و جو) نشانه‌هایی از بهبودی علایم را گزارش می‌کنند. البته این توصیه بحث برانگیز است و شواهد مبتی بر آن هنوز روشن نیست.

  • صرف وعده‌های غذایی مکرر و کم حجم: خوردن وعده‌های غذایی کمتر یا مصرف مقادیر کم‌ حجم ممکن است به نشانه‌های سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر (IBS) کمک کند. در صورت ابتلا به این سندرم وعده‌های غذایی بزرگ می‌تواند باعث گرفتگی و اسهال شود. در صورت ابتلا به اسهال خوردن غذاهای کوچک و مکرر باعث احساس خوبی در فرد می‌شود.

  • آدامس جویدن یا نوشیدن با نی می‌تواند به بلع هوا منجر شده و باعث افزایش بیشتر گاز روده و معده شوند.

  • مصرف غذاهای کم‌چرب، کربوهیدرات پیچیده‌تر مانند ماکارونی، برنج و دانه‌های نان غلات در صورت عدم ابتلا به بیماری سلیاک مناسب است.

  • پرهیز از استعمال سیگار در کاهش علایم نقش دارد.

  • مصرف زنجبیل یا نعناع ممکن است به هضم کمک کند.

  • مدیریت استرس: هر کسی می‌تواند ناراحتی گوارشی ناشی از نگرانی یا اضطراب داشته باشد. پیدا کردن راه‌هایی برای مقابله با استرس به جلوگیری یا کاهش علایم کمک می‌کند. یادگیری کاهش استرس می‌تواند به بهبود IBS کمک کند. با کاهش استرس، فرد گرفتگی و درد کمتری را احساس می‌کند. همچنین می‌تواند علایم خود را مدیریت کند. برخی از گزینه‌های مدیریت استرس عبارتند از:




 


شرکت در کلاس‌های کاهش استرس و درمان آرامش‌بخش مانند مدیتیشن؛

گرفتن مشاوره و پشتیبانی؛

کاهش موقعیت‌های زندگی استرس زا تا جای ممکن؛

توجه به استراحت و خواب کافی؛

شرکت در ورزش‌های منظم مانند پیاده‌روی یا یوگا: ورزش به کاهش افسردگی و استرس و تحریک انقباض‌های طبیعی روده کمک می‌کند. در صورت غیر فعال بودن در گذشته، ورزش را به آرامی شروع و به تدریج مقدار زمانی روزانه‌ی آن را افزایش دهید. اگر مشکلات پزشکی دیگری دارید، قبل از شروع یک برنامه ورزشی با پزشک خود مشورت کنید.