سندرم آنجلمن (Angelman syndrome) چیست؟


افراد مبتلا به این سندرم معمولا عمر طبیعی دارند. علایم بالینی این سندروم با افزایش سن تغییر می کنند. افزایش فعالیت و الگوهای خواب آنها بهبود می یابد. تشنج کاهش می یابد و نوار مغزی انها نیز حالت طبیعی تری دارد.خصوصیات چهره آنها باقی می ماند وقابل شناسایی خواهد بود. بزرگسالان می توانند غذا را با قاشق و چنگال بخورند و هم چنین کارهای ساده روزمره خود را انجام دهند. هم چنين توانايي زندگي آنها بهبود مي يابد. مشکل شایعی که با افزایش سن برای آنها ایجاد می شود چاقی بویژه برای زنان است.


سندرم آنجلمن حدود ۱ در ۱۲۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰ نفر را تحت تاثیر قرار می دهد.


علت ژنتیکی سندروم آنجلمن (Angelman syndrome)


بسیاری از ویژگی های شاخص سندرم آنجلمن حاصل از دست دادن عملکرد ژنی به نام UBE3A می باشد. هر فرد به طور عادی یک کپی از این ژن را از هر والد به ارث می برد. هر دو کپی از این ژن در بسیاری از بافت های بدن روشن و فعال می باشد(بیان می شود). با این وجود در بعضی از مناطق مغز  تنها کپی به ارث رسیده از مادر (کپی مادری) فعال می باشد. این فعالسازی ژنی اختصاصی والد توسط پدیده ای به نام حک گذاری ژنومی (Genomic Imperinting) ایجاد می شود. اگر کپی مادری ژن UBE3A به دلیل یک تغییر کروموزومی یا یک جهش ژنی از دست برود، فرد فاقد هیچ کپی فعالی از ژن در برخی مناطق مغز خواهد بود.


در درصد کمی از موارد، سندرم آنجلمن حاصل به ارث بردن هر دو کپی کروموزوم ۱۵ از پدر (کپی پدری) به جای یک کپی از هر دو والد می باشد. این حالت، دیزومی تک والدی پدری نامیده می شود. ندرتاً، سندرم آنجلمن می تواند توسط بازآرایی های کروموزومی به نام جابجایی یا جهش یا سایر نقص ها در ناحیه ای از DNA که کنترل کننده ی فعالسازی ژن UBE3A است، بوجود بیاید. این تغییرات ژنتیکی می توانند به طور غیرعادی UBE3A یا سایر ژن ها را بر روی کپی مادری کروموزوم ۱۵ خاموش (غیرفعال) نمایند.


دلایل سندرم آنجلمن در ۱۰ تا ۱۵% از افراد بیمار ناشناخته است. تغییرات در سایر ژن ها یا کروموزوم ها ممکن است مسئول بیماری در این موارد باشد.


در برخی از افرادی که مبتلا به سندرم آنجلمن هستند، از دست دادن ژنی به نام OCA2 با رنگ موی روشن و پوست بور همراه است. ژن OCA2 بر روی قطعه ای از کروموزوم ۱۵ قرار دارد که اغلب در افراد مبتلا به این اختلال حذف می شود. با این وجود، از دست دادن ژن OCA2 موجب سایر نشانه ها و علائم سندرم آنجلمن نمی شود. پروتئین تولید شده از این ژن به تعیین رنگ (پیگمنتاسیون) پوست، مو و چشم ها کمک می کند.


نشانه ها و علائم سندرم آنجلمن (Angelman syndrome)


  • تاخیر در رشد، این تاخیر باعث می شود که کودک در ۶ تا ۱۲ ماهگی نه راه برود و نه سینه خیر برود.

  • ناتوانی ذهنی

  • تاخیر در حرف زدن کودک

  • دشواری در راه رفتن، حرکت دادن یا متعادل کردن بدن (آتاکسیا)

  • لبخد زدن مکرر

  • داشتن شخصیت شاد و هیجان انگیز


افراد مبتلا به این سندرم ممکن است نشانه های دیگری از جمله موارد زیر داشته باشند:


  • تشنج که معمولا بین ۲ تا ۳ سالگی شروع می شود

  • داشتن حرکات سفت و تشنجی

  • اندازه کوچک سر با تخت شذن پشت آن

  • روشن شدن رنگ مو، پوست و چشم (hypopigmentation)

  • رفتارهای غیرمعمول، مانند دست زدن به دست و بازوها در هنگام راه رفتن


 




 


عوارض سندرم آنجلمن (Angelman syndrome)


مشکلات هماهنگی در مکیدن و بلع ممکن است سبب مشکلات تغذیه ای در نوزادان شود. پزشک متخصص اطفال در این شرایط، مصرف شیر خشک های پر کالری را برای نوزادنی که کمبود وزن دارند توصیه می کند.


کودکان مبتلا به این سندرم اغلب فعالیت ها را هم زمان و با فاصله کوتاه انجام می دهند. این کودکان مدام دست و اسباب بازی خود را در دهان می گذارند. بیش فعالی اغلب با سن کاهش می یابد و معمولا دارو نیاز ندارد.


افراد مبتلا به سندرم انجلمن اغلب الگوهای غیرطبیعی خواب و بیداری دارند و نیاز به خواب کمتری نسبت به اکثر افراد دارند. مشکلات خواب با سن بهبود می یابد. دارو و رفتار درمانی ممکن است به کنترل اختلالات خواب کمک کند.


بعضی از افراد مبتلا به سندرم انجلمن، به مرور زمان، انحنای ستون فقرات شان غیر طبیعی می شود.


کودکانی که مبتلا به این اختلال هستند، با بزرگ شدن اشتهای زیادی پیدا می کنند که ممکن است به چاقی منجر شود.


عوامل خطر ابتلا به سندرم آنجلمن (Angelman syndrome)


سندرم آنجلمن بیماری نادری است. محققان معمولا نمی دانند که چه تغییرات ژنتیکی باعث ایجاد این سندرم می شود. اکثر افراد مبتلا به آن سابقه خانوادگی بیماری را ندارند. گاهی اوقات، این سندرم  از یک والد به ارث برده می شود. سابقه خانوادگی این بیماری ممکن است خطر ابتلا به آن را افزایش دهد.


روش های تشخیص سندرم آنجلمن (Angelman syndrome)


اگر فرزندتان دچار تاخیر رشد و علائم و نشانه های دیگر اختلال مانند مشکلات حرکتی و تعادلی، اندازه کوچک سر، مسطح بودن پشت سر و خنده های مکرر باشد، پزشک برای تشخیص از آزمایشات زیر استفاده می کند. تأیید تشخیص سندرم آنجلمن نیاز به انجام نمونه گیری خون از کودک برای مطالعات ژنتیکی دارد.


ترکیبی از آزمایشات ژنتیکی می تواند نقایص کروموزومی مربوط به این سندرم را تشخیص دهد. این آزمایشها عبارتند از:


در این آزمایش، که به نام آزمایش متیلاسیون DNA نیز شناخته می شود، برای بررسی سه مورد از چهار ناهنجاری شناخته شده ژنتیکی که باعث این سندرم می شود، انجام خواهد شد.


هرکدام از تست های هیبریداسیون فلورسانس در جا (FISH) یا تست هیبریداسیون ژنومی مقایسه ای (CGH) قادرند در صورتی که بخشی از کروموزوم ها از دست رفته باشد، آن را نشان دهند.


به ندرت، این سندرم زمانی رخ می دهد که کپی از ژن UBE3A فعال بوده، اما جهش یافته است. اگر نتایج حاصل از آزمایش متیلاسیون DNA طبیعی باشد، پزشک تست توالی ژن UBE3A را برای یافتن جهش ژنتیکی در ژن مادر تجویز می کند.




 


روش های درمان سندرم آنجلمن (Angelman syndrome)


درمانی برای این سندرم تا کنون کشف نشده است.  تحقیقات در حال حاضر بر روی تغییر در ژن های خاص برای درمان متمرکز هستند. درمان فعلی برای این اختلال مدیریت علائم و نشانه های آن است.


برخی خانواده ها داروهایی مانند ملاتونین را برای رفع مشکلات خواب می دهند؛زیرا افراد مبتلا حداکثر 5 ساعت می خوابند. هم چنین داروهای ملین را برای تسهیل حرکت روده ها می دهند. داروهایی نیز می دهند که حملات ناگهانی را بهبود می دهد. فیزیوتراپی نیز برای حرکت مفاصل و جلوگیری از سفت شدگی آنها انجام می شود. این افراد تمایل زیاد برای ارتباطات غیر کلامی(زبان اشاره) با افراد دیگر دارند تا محدودیت خود را جبران کنند. هم چنین تمایل زیادی به بازی دارند و فعالیت آنها زیاد می باشد.


مدیریت علائم و نشانه های سندرم آنجلمن (Angelman syndrome)


  • داروهای ضد تشنج برای کنترل تشنج

  • درمان فیزیکی برای کمک به راه رفتن و مشکلات حرکتی

  • ارتباطات درمانی، که ممکن است شامل زبان اشاره و ارتباط تصویری باشد

  • درمان رفتاری برای کمک به غلبه بر بیش فعالی


پیشگیری از سندرم آنجلمن (Angelman syndrome)


پیشگیری از این سندرم تنها زمانی محقق می شود که این اختلال از والدین به نوزاد منتقل شود. پس اگر سابقه خانواده سندرم آنجلمن را دارید، قبل از اقدام به بارداری با مشاور ژنتیک مشاوره کنید.