سندروم انفجار در سر یا سر انفجاری Exploding head syndrome (EHS)

بخشی از مغز بنام reticulum formation می تواند سبب بروز آن شود. این بخش در ساقه ی مغز و در پشت سر انسان قرار دارد که مرکز خواب و فلج خواب را کنترل می کند.در مرحله ی اول خواب، نورون های شنوایی به تدریج خاموش می شوند تا صداها را نشنوند. در افراد مبتلا به سندروم انفجار سر، نورون ها نه تنها خاموش نمی شوند، بلکه صدایی بلند را به فرد القا می کنند


سندرم انفجار سر یا سندرم سرِ در حال انفجار (exploding head syndrome) اختلالی است که باعث می شود فرد به محض برخاستن از خواب یا زمانی که می خواهد به رختخواب برود، یک صدای بلند ناگهانی، شبیه انفجار در گوش خود احساس می کند. این اختلال کاملا بدون درد است و باعث ترس و اضطراب فرد می شود؛ در حالیکه هیچ توجیهی برای نشانه های این اختلال ندارد.

 اين اختلال اولين‌بار در سال 1879 توسط پزشكي به نام سيلاس وير ويتچل تشريح شد، وي پس از معاينه دو مرد كه از شنيدن صداي ناقوس‌ مانند يا صداي شليك گلوله از خواب بيدار مي‌شدند، اين اختلال را تخليه حسی ناميد. گرچه این اختلال تقریبا ناشناخته است ولی تحقیقات پژوهشگران علوم اعصاب و آمارگیری انجام شده در آمریکا نشان می دهد که درصد بالایی از جوانان (حدود 20 درصد) این پدیده عصبی را تجربه می کنند.

اطلاعات کمی در مورد این عارضه در دست است، ولی همین اطلاعات نشان می دهد که سندرم انفجار سر مربوط به زمانی است که مغز برای خواب آماده می شود.


به گفته ی دکتر Brian Sharpless، استاد دانشگاه Argosy در ویرجینیا، افراد مبتلا به این سندروم به هنگام خواب یا بیداری، صداهایی بلند را درک می کنند که باعث سر درد شدید لحظه ای می شود. محققان هنوز دلیل اصلی این پدیده را نمی دانند، ولی بخشی از مغز بنام reticulum formation می تواند سبب بروز آن شود. این بخش در ساقه ی مغز و در پشت سر انسان قرار دارد که مرکز خواب  و فلج خواب را کنترل می کند.در مرحله ی اول خواب، نورون های شنوایی به تدریج خاموش می شوند تا صداها را نشنوند. در افراد مبتلا به سندروم انفجار سر، نورون ها نه تنها خاموش نمی شوند، بلکه صدایی بلند را به فرد القا می کنند.

قبلا تصور می شد که این اختلال مختص افراد میانسال است ولی به تازگی مشخص شده است که اغلب، جوانان به این عارضه مبتلا می شوند. به گفته برايان شارپلس، استاديار روانشناسی دانشگاه واشنگتن، هرفردي كه در معرض انواع اختلالات خواب قرار دارد ممكن است به اين سندروم مبتلا شود. به گفته وی استرس و فشارهاي روحی نيز مي‌توانند فراواني وقوع آثار اين سندروم را افزايش دهند.


 




 


شارپلس می گويد نظريه‌ها درباره دليل بروز اين سندروم بسيار گيج‌كننده هستند. نظريه‌هاي مختلفی مطرحند: اختلالات شنوايی يا حملات صرع. اما تعدادی از قابل‌توجه‌ترين اين نظريه‌ها براساس مطالعاتی ارائه شده‌اند كه در آنها سر افراد مبتلا در طول شب اسكن شده‌ است. اين مطالعات كوچك نشان مي‌دهند همزمان با شنيده شدن صداهاي انفجار مانند،‌مغز دچار انفجاري از فعاليت‌هاي نورونی می شود.


معمولا زمانی كه انسان به خواب می رود، بدن از كار افتاده و فلج می شود و در حين خواب فعاليتی انجام نمی دهد. در طول مرحله گذار بيداری تا خواب،‌مغز به آرامی و ذره ذره خاموش می شود. اما در سندروم انفجار سر، خللي در بخشی از مغز كه مسئوليت نظارت بر اين خاموشی كلی را به عهده دارد، ايجاد می شود كه اين اختلال خاموش شدن بخش‌هايی از مغز را به تاخير می اندازد.


اين تاخير امواج آلفاي مغزی را كه مسئوليت خواب‌آلودگی را به عهده دارند، متوقف ساخته و انفجاری ناگهانی از فعاليت‌های نورونی در مناطقی از مغز كه ايجاد صدا را به عهده دارند،‌به وجود مي‌آيد. شارپلس معتقد است نورون‌ها به يكباره و همزمان اغاز به فعاليت می كنند و در نتيجه فرد در سرش صداي انفجاري مهيب را می شنود.


نيلسن نيز معتقد است اين نظريه قابل‌قبول‌تر است زيرا صداهایی كه مي‌شنود به صداهاي الكتريكي شباهت دارد، به گفته وي همزمان با شنيدن صداي انفجار، صدايي مشابه جرقه زدن ناشي از برخورد دو كابل با يكديگر نيز شنيده مي‌شود. شارپلس مي‌گويد برخي از مبتلايان پيش از آغاز صداي انفجار هاله‌اي الكتريكي را نيز مشاهده مي‌كنند كه از سمت پايين نيم‌تنه بالا به سمت سر حركت مي‌كند. نيلسن اين تجربه را مانند شوك الكتريكي توصيف مي‌كند زيرا فرد مي‌تواند عبور جريان برق را از ميان بدنش احساس كند.