قلمکار یا چیت به پارچه های ساده و مازور شده از پارچه های ابریشمی، متقال، کرباس، کتان و … گفته می شود که دارای نقش و نگار باشند.


قلمکاری (چیت سازی) ؛ صنایع دستی اصفهان


 




ایران وکیل- قلمکار یا چیت به پارچه های ساده و مازور شده از پارچه های ابریشمی، متقال، کرباس، کتان و … گفته می شود که دارای نقش و نگار باشند.


نقش و نگار این پارچه ها به صورت دستی یا با استفاده از قالب های حکاکی شده انجام می شد. قلمکاری به خاطر نیاز به قالب با حرفه منبت کاری ارتباط داشت.


 


قلمکاری اصفهان


 


اولین مرحله در کار قلمکاری تولید قالب بود. قالب های به جای مانده از دوره ی صفوی نشان می دهد از چوب گلابی و زالزالک برای تولید قالب استفاده می شد.


استفاده از پارچه های چیت از همان ابتدای دوره صفوی رواج زیادی داشت. مقداری از این پارچه ها برای همایون فرستاده شد که به شاه طهماسب پناهنده شده بود.


در این دوره، صنعت قلمکاری به دلیل حمایت شاهان صفوی، وفور مواد اولیه مانند رنگ و قالب و کاربرد گسترده پارچه های قلمکار برای تولید قبا، پرده، خیمه و … گسترش زیادی یافت و انواع قلمکار تولید می شد که معروفترین آن ها قلمکار زر یا اکلیلی، صدرس، خمره ای و جیگرنات ( قرمز و بنفش) بود.


 


قلمکار زر یا اکلیلی


قلمکار زر یا اکلیلی


 


قلمکاری جیگرنات ( قرمز و بنفش)

 


قلمکار جیگرنات ( قرمز و بنفش)


 


قلمکار نقاشی

 


قلمکار نقاشی


 


استادانی مانند محمد خان، علی و اسماعیل کاشانی، آقا محمود و مغیث اصفهانی و شفیع عباس به رونق این صنعت کمک زیادی کردند. اسامی تعدادی از چیت ساز های اصفهانی دوره صفوی به عنوان شاعر در تذکره ها آمده است که نشان می دهد این صنعت فراگیر و گسترده بود.


حاجی طالب متخلص به نصیب، معاصر شاه سلیمان، فرزند حاجی مقصود چیت ساز اصفهانی بود. آقا مسیب قانع کاشانی هم در همان زمان در شهر کاشان به کار چیت سازی مشغول بود.


 


در دوره صفوی و پس از آن پارچه های قلمکار در دو محل مجزا تولید می شدند، پارچه ها را برای گازری یا شستن به زاینده رود می بردند.


عملیات گل زنی یا چیت گری در کارگاه های قلمکار در بازار قیصریه و سرا های اطراف آن انجام می شد. چهارسوق دوم که، از زیبا ترین قسمت های بازار است و به بازار چیت ساز ها شهرت دارد، مرکز تولید پارچه های قلمکار در این دوره بود.


 


تهیه کننده : محمدی


منبع: تاریخ حِرَف، صنایع و تجارت استان اصفهان از دوره باستان تا انقلاب اسلامی – جمعی از نویسندگان


پایگاه نیوزی ایران وکیل