به طور کلی تکایا و حسینیه ها مکانهای محصوری بودند که در مسیر گذرگاه‌های اصلی شهرها قرار داشتند. از این مکانها بویژه در ایام سوگواری – خصوصاً محرم- برای مراسم تعزیه‌خوانی، شبیه‌خوانی، پرده‌خوانی و سینه‌زنی استفاده می‌شد




 


ویژگیهای معماری ایران در دوره اسلامی


آرامگاه‌ها و زیازتگاه‌ها


به طور کلی آرامگاه به بنایی گفته می شود که یک یا چند شخصیت مذهبی یا سیاسی در آن دفن شده باشد. این نوع بناها را به دو گروه مقبره های مذهبی (زیارتی) و مقبره های غیر مدهبی می توان تقسیم کرد.


مقبره های مذهبی در بیشتر شهرها و روستاها به امامزاده معروف شده اند و در مقایسه با سایر بناهای اسلامی (بجز مساجد) از اعتبار ویژه ای برخوردارند. امامزاده ها بیش از دیگر بناهای دوره ی اسلامی مورد احترام و علاقه ی مسلمانان بویژه شیعیان هستند. بناهای فوق در طول زمان توسعه یافته و از یک آرامگاه معمولی به مجموعه های بسیار باشکوهی تبدیل شده‌اند.(مانند مجموعه ی بناهای مشهد، قم، بسطام و شیخ صفی). مقبزه ها اغلب با نقشه های مدور، مربع و هشت ضلعی با شیوه های گوناگون معماری احداث شده اند(مانند مرقد اسماعیل سامانی در بخارا، گنبد قابوس در دشت گرگان، برج رادکان در خراسان، برج علاءالدین در ورامین و بنای سلطانیه در زنجان9. همانند سایر بناهای اسلامی مقبره ها نیز با آجرکاری، گچبری، کاشیکاری و آیینه‌کاری تزیین شده اند.


تنها در ایران دوره اسلامی است که ایجاد مقبره ها و زیارتگاه ها از چنین سابقه ی طولانی و ویژگی های معماری منحصر به فرد و تزیینات باشکوه برخوردار است. اینگونه بناها به نامهای برج، گنبد، بقعه و مزار نیز معروف شده اند. (مانند برج رادکان، گنبد قابوس، بقعه شیخ صفی)




 


حسینیه‌ها، تکایا و مصلی‌ها


در بسیاری از شهرهای اسلامی در مواقع خاصی مانند، محرم و صفر و رمضان، مراسم دعا و روضه و سوگواری برگزار می شده است. این مراسم بیشتر در مکان هایی معروف به تکیه و حسینیه برقرار بوده است.


به طور کلی تکایا و حسینیه ها مکانهای محصوری بودند که در مسیر گذرگاه‌های اصلی شهرها قرار داشتند. از این مکانها بویژه در ایام سوگواری – خصوصاً محرم- برای مراسم تعزیه‌خوانی، شبیه‌خوانی، پرده‌خوانی و سینه‌زنی استفاده می‌شد. در این ایام مکان را سیاهپوش کرده، آن را با طوق و نخل و علامت و کُتل آذین می کردند. مصلی اغلب در خارج از شهرها قرار داشت و برای اقامه ی نماز عید فطر و قربان از آن استفاده می شد. اینگونه بناها دارای طرح و نقشه خاصی نبودند و با توجه به مکانهای شهری و عمومی در گذرگاهها، میدانها و راسته بازارها ساخته می شدند. همچنین این مکانها فاقد تزیینات معماری بودند( مانند امیر چخماق یزد، پهنه و ناسار سمنان و گذر حاجی محله کاشان).




 


پلها


پلها و آب بندها از بناهای غیر مذهبی هستند که در ادوار گذشته در مسیر جاده های کاروانی، راهها و روی رودها ایجاد شده اند. مهمترین پلها در مسیر جاده های کاروانی و جاهایی که طغیان آب رودخانه ها غیرقابل کنترل بوده، بنا شده اند. از دوران بسیار کهن، هنگامی که بشر توانست آب را مهار کند و مسیر آن را مشخص سازد و از تنه ی درختان برای عبور و مرور از عرض رودخانه استفاده کند، کار پل‌سازی آغاز شده است.


معماران ایرانی در احداث پلها علاوه بر تسهیل امر عبور و مرور، ایجاد آب بندها را در نظر داشته اند. مشاهده ی قدیمیترین پلها یعنی پل بردیده از دوران هخامنشیان در جلگه ی مرودشت، بیستون در کرمانشاه از دوره ساسانیان، بند امیر در فارس از دوره آل بویه و پل خواجوی اصفهان، موید این نکته است که معماران در امر پل سازی علاوه بر گذر از رودخانه به ذخیره کردن آب نیز توجه داشته اند.


ایران در دوره ی باستان و دوره اسلامی سهم قابل توجهی در توسه ی پل سازی – از قرن هشتم ق. م تاکنون به عهده داشته اند. بقایای پلها و سدها نشان‌دهنده ی نوع معماری آن زمان است. دوق و سلیقه معماران ایرانی در تزیین پلها تیز قابل توجه است؛ بعضی از پلها دارای تزیینات آجرکاری و کاشیکاری است(مانند پل خواجوی اصفهان).


بیشتر بخوانید:


ویژگیهای معماری ایران در دوره اسلامی 1

 


 


تهیه کننده: عاطفه کریمی


منبع: تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی – محمد یوسف کیانی


پایگاه نیوزی ایران وکیل