ایران وکیل – تخمدان‌ها دو غده‌ی تخم‌مرغی شکل هستند که در دو طرف رحم قرار گرفته‌اند و از طریق لوله‌ای به نام فالوپ به هم متصل هستند. تخمدان‌ها هورمون‌های جنسی زنانه یعنی پروژسترون و استروژن را می‌سازند که چرخه قاعدگی را تنظیم می‌کنند. تخمدان‌ها بیضوی شکل و به طول تقریبی ۳ سانتی‌متر هستند که در داخل لگن قرار دارند. تخمدان‌ها بروز و رشد ویژگی‌های زنانه‌ی بدن را تحت کنترل خود دارند. ویژگی‌هایی مانند شکل اندام‌های زنانه، سینه‌ها و موهای بدن. 


کیست تخمدان جایی درون تخمدانتان است که پر از مواد مایع است. کیست تخمدان معمولا در اثر تخمک گذاری رخ می دهند. در بیشتر موارد این کیست ها یا پاره شده یا مجددا باز جذب می شوند، گاهی اوقات یک کیست تخمدانی منجر به ایجاد مشکلاتی چون درد و نفخ می شود. در بعضی موارد هم ممکن است بیش از اندازه رشد کند، در بیشتر زنانی که زیر ۳۵ سال سن دارند، دارای کیست تخمدانی غیر توموری هستند.


در بیشتر موارد حتی در صورت ابتلا به کیست تخمدانی متوجه هیچ علامت خاصی نخواهید شد. با این حال اگر این کیست بزرگ تر باشد یا پاره شده یا جریان خون به تخمدان هایتان را مختل کرده باشد، نشانه های زیر را تجربه خواهید کرد:

• دفعات نیاز به ادرار کردن در شما افزایش می یابد

• احساس خستگی مفرط خواهید داشت

• متوجه تغییراتی در چرخه قاعدگیتان خواهید شد که در این حالت قاعدگیتان شدیدتر، ملایم تر یا نامنظم خواهد شد.

• دفع کردن مدفوع با مشکل مواجه خواهد شد

• ممکن است از سوء هاضمه رنج ببرید

• ممکن است احساس نفخ یا پر بودن معده داشته باشید


این نوع کیست، شایع‌ترین کیست در تخمدان است و در اثر رشد و بزرگ‌شدن یک فولیکول ایجاد می‌شود. فولیکول کیسه‌ای حاوی مایع و در‌بردارنده تخمک است. کیست فولیکولی وقتی به‌وجود می‌آید که فولیکول در زمان چرخه‌ی قاعدگی از اندازه طبیعی‌اش بزرگ‌تر شده و اجازه‌ی خروج تخمک را نمی‌دهد. این نوع از کیست تخمدان معمولا به‌طور خودکار درمان می‌شود و گاهی اوقات در کیسه‌های ایجاد شده، خون نشتی به تخمک هم دیده می‌شود. 


جسم زرد غده‌ای کوچک و موقتی است که پس از رها‌شدن تخمک از تخمدان، در تخمک تشکیل می‌شود. وظیفه‌ی جسم زرد تولید هورمون پروژسترون است که در آماده‌کردن پوشش درونی رحم یا همان آندومتر برای لانه‌گزینی تخمک بارور‌شده نقش بسزایی دارد. تولید بیش از حد مایعی قهوه‌ای رنگ، منجر به انباشته‌شدن فضای داخلی فولیکول و بزرگ‌شدن غیر عادی آن می‌شود. عامل کیست، جسم زرد است. کیست جسم زرد با سونوگرافی قابل تشخیص است و در بیشتر مواقع خود‌به‌خود پس از مدتی کوچک می‌شود و از بین می‌رود. 


بافت‌های طبیعی لایه داخلی رحم یا آندومتر در این نوع از کیست در سایر قسمت‌های بدن رشد می‌کنند. این اختلال به‌طور شایع تخمدان‌ها، روده‌ی بزرگ و لگن را درگیر می‌کند. انتشار بافت آندومتر به خارج از ناحیه‌ی لگن و چسبندگی احشا و ارگان‌ها از نتایج این کیست است. محتویات کیسه‌های کیستی در این نوع، به رنگ قهوه‌ای و قرمز است و به همین خاطر به آن کیست شکلاتی می‌گویند. 


PCOS یا سندروم تخمدان کیست‌ساز، نتیجه‌ی اختلالات هورمونی و علت اصلی ناباروری در زنان است. در واقع وجود چند کیست کوچک در تخمدان‌ها موجب ایجاد این سندروم می‌شود. 


کیست درموئید یا کیست مویی در حقیقت یک تومور خوش‌خیم است که حاوی مو، خون، چربی، ناخن، استخوان، غضروف یا بافت‌های تیروئیدی است. نوع کیست مویی تخمدان در سن تولید مثل در زن‌ها ایجاد می‌شود. این کیست‌ها روی یک یا هر دو تخمدان‌ ایجاد می‌شوند و معمولا علامتی ندارند. اگر این کیست‌ها بزرگ شوند، باعث چرخش تخمدان و اختلال در جریان خون می‌شوند. 


آبسه‌ی لوله تخمدان یعنی آبسه‌ای که لوله‌ی رحمی و تخمدان را درگیر می‌کند. در موارد حاد، کیست‌ها درون یا روی لوله‌های تخمدان را پر می‌کنند و حتما باید پیگیری و درمان شوند.  


پزشکتان احتمال تشکیل کیست تخمدانی را از طریق معاینه مرتب لگنی شناسایی می کند.

در زیر تعدادی از گزینه های تشخیصی که به آن ها ارجاع داده خواهید شد مختصرا آورده شده است:


  •  سونوگرافی: این روش از امواج فراصوت و فرستادن آن به ارگان ها و دریافت بازتاب آن برای مشاهده ارگان های داخلی از جمله رحم و تخمدان استفاده می شود.

  •  سی تی اسکن: این نوع از عکس برداری عکس های مقطعی از ارگان های داخلی تهیه می کنند.

  •  ام آر آی (MRI): این روش از میدان مغناطیسی برای ایجاد تصاویر از عمق ارگان های داخلی بدن تان استفاده می کند.


معمولا کیست تخمدان دیر تشخیص داده می شوند چرا که خیلی نشانه قابل توجهی ندارند، ممکن است خیلی به دردهای شکمی ملایم یا نامنظمی اندک در قاعدگیتان توجهی نکنید، اما همین می تواند اولین نشانه کیست های تخمدانی دردسرآفرین باشند، به طور مرتب برای چک آپ به مراکز مربوطه مراجعه کنید، خصوصا اگر متوجه هر نشانه ای شده اید. PCOS می تواند شانس باردار شدن را تحت تاثیر قرار داده یا به تاخیر بیندازد.


 


اگر زنی در دهه‌ی چهلم زندگی‌اش یا حتی جوان‌تر است و دوره‌ی قاعدگی منظمی دارد، ولی دچار کیست تخمدان است، نباید چندان نگران باشد. کیست‌هایی مثل جسم زرد و کیست فولیکولی بسیار شایع هستند و خیلی زود خوب می‌شوند. این کیست‌ها معمولا در فرایند تخمک‌گذاری ایجاد می‌شوند و چندان جای نگرانی ندارند. قرص های ضدبارداری مانع از فرایند تخمک‌گذاری می‌شوند. پس پزشکان، احتمال ابتلا به کیست‌های بی‌خطر مانند کیست فولیکولی را در زنانی که از این قرص‌ها مصرف می‌کنند کم می‌داند. در نتیجه بروز علائم و تشخیص کیست در این دسته از افراد نیازمند پیگیری بیشتر است.


کیست‌های بدخیم و خطرناک متشکل از بافت جامد هستند و حالت کیسه‌های کوچک پرمایع را ندارند. بنابراین شکل آنها در سونوگرافی کمک زیادی به تشخیص نوع‌شان می‌کند. تا قبل از ۳۰سالگی احتمال کیست بدخیم کمتر است. با این وجود به طور معمول بیشتر کیست‌هایی هم که بعد از ۴۰ سالگی دیده می‌شوند، خوش‌خیم و بی‌خطرند، ولی چنانچه کیستی بدخیم در تخمدان ایجاد شود، به احتمال زیاد بعد از ۴۰ سالگی تشکیل خواهد شد. 


درمان کیست‌های تخمدان وابستگی شدیدی به علت بروز و تشکیل آنها دارد. سن، اندازه کیست و ظاهر آن در درمان اثرگذار است. اگر وجود کیست همراه با درد نباشد، نیازی به جراحی و پیگیری تخصصی نیست. 


بعضی کیست‌ها در صورت درمان نشدن باروری را کاهش می‌دهد. کاهش باروری یکی از عوارض سندرم تخمدان پلی کیستیک و کیست آندومتریوما است. متخصص زنان و زایمان کیست را برای تقویت باروری برمی‌دارد یا کوچک می‌کند. کیست‌های فانکشنال، آدنوم و درموئید تاثیری بر باروری ندارند.


اگر چه برخی متخصصین ترجیح می‌دهند در مواجهه با کیست تخمدان صبر کنند و بیمار را تحت نظر داشته باشند، متخصصین زنان و زایمان جراحی را برای برداشتن و معاینه هر گونه کیست یا توده ایجاد شده در تخمدان پس از یائسگی توصیه می‌کنند، چون احتمال ایجاد شدن کیست سرطانی یا سرطان تخم دان پس از یائسگی افزایش می‌یابد. البته کیست تخمدان احتمال ابتلا به سرطان تخمدان را افزایش نمی‌دهد. برخی متخصصین نیز توصیه می‌کنند کیست‌های با قطر بزرگتر از 5 سانتی‌متر درآورده شود. چنانچه کیست خودبه خود از بین نرود یا بزرگتر شود، متخصص زنان وزایمان کوچک کردن یا خارج کردن آن را توصیه می‌کند.


متخصص زنان و زایمان قرص ضدبارداری را در مواجهه با کیست‌های عود کننده تخمدان به منظور توقف تخمک‌گذاری و جلوگیری از تشکیل کیست جدید تجویز می‌کند. قرص ضدبارداری احتمال سرطان تخمدان را نیز کاهش می‌دهد.


اگر کیست کوچک باشد و احتمال سرطان با توجه به نتایج تصویربرداری رد شده باشد، متخصص زنان و زایمان لاپاراسکوپی انجام می‌دهد. متخصص زنان و زایمان در جراحی لاپاراسکوپی کیست را خارج می‌کند. متخصص برش کوچکی را نزدیک ناف ایجاد می‌کند و سپس وسیله ظریفی را وارد شکم کرده و کیست را درمی‌آورد.


اگر کیست بزرگ باشد، متخصص زنان و زایمان کیست را با ایجاد برشی بزرگ در شکم خارج می‌کند و نمونه‌برداری سریعی را انجام می‌دهد. چنانچه کیست سرطانی باشد، هیسترکتومی (جراحی برداشتن رحم) به منظور درآوردن رحم و تخمدان‌ها انجام می‌شود.