بازار اصفهان از دوره باستان تا قاجاریه (4)


 


در ادامه معرفی تاریخچه بازار اصفهان، در هر گوشه از میدان و این بازار ها، کالاهای خاصی فروخته می شدند. شاه عباس اول، محل فروش هر نوع کالا را در میدان نقش جهان مشخص کرد. ترتیبی که تا پایان دوره صفوی کماکان باقی ماند.


نخست در کنار مسجد شاه، بازار چهارپایان قرار داشت که فقط در ابتدای روز (بامدادان) بر پا می شد، بعد از آن به ترتیب بخش مرغ فروشان، خشکبار فروشان، مسگران، آهنگران، چلنگران و سراجانی قرار داشت که زین و برگ نیمدار می فروختند. بعد از آن محل کلاه پوستی فروشان قرار داشت که به دو بخش مسلمانان و مسیحیان تقسیم می شدند.


بازار چرم های ضخیم و لطیف و پوشاک نیمدار بزرگ و پارچه های کتانی زمخت و حلاجان در کنار این بازار واقع بودند. پس از آن مسگران و صرافان مستقر بودند. در انتهای میدان میوه فروشان، سبزی فروشان، قصابان و آشپزان قرار داشتند.


در سمت راست مسجد جامع عباسی، در منطقه سراجان، محل فروش کاغذ، قلم، مرکب، قلم تراش و سایر ابزار های تحریر بود.


در کنار مسجد شیخ لطف الله، دو کاروانسرای گلپایگان و حلاجان قرار داشتند. در کاروانسرای حلاجان یک قپان شاهی قرار داشت که شاه عباس آن را برای وزن کردن پنبه در آنجا قرار داده بود.


در مجموعه وقفیات شاه عباس برای مسجد جامع عباسی در سال 1023 ه ق دو دکان عطاری وجود داشت که در کنار درب همان مسجد واقع بودند.


تاورنیه گزارش کرده که در کنار بازار مسگر ها در میدان نقش جهان، یک بازار و کاروانسرای بسیار خوب وجود داشت که در آن مشک و پوست های مختلف مانند خز و چرم های روسی فروخته می شد.


به نوشته دولیه دلاند، میدان نقش جهان مانند یک بازار مکاره بود. دوبار در هفته در آن اسب می فروختند و کاسبکاران هر روز دکه های متحرک بر پا می کردند. میدان در روز های جمعه در اختیار روستائیانی قرار داشت که چهارپایان و صنایع خود از قبیل اسب، شتر، قاطر، الاغ، درب، پنجره، قفل و سایر اشیا را برای فروش در آنجا عرضه می کردند. انواع و اقسام میوه ها و سبزیجات هم در روز جمعه توسط روستایی ها در این میدان فروخته می شد. در روز های معمولی در وسط میدان، چوب و زغال فروخته می شد.


بازار قیصریه مهم ترین بازار اصفهان به شمار می رفت. به نوشته دولیه دولاند در آن جا زیبا ترین کالا ها به فروش می رفت.


کمپفر این بازار را معیار خوبی برای اظهار نظر درباره رفاه اجتماعی و توسعه تجارت در اصفهان می داند. در این بازار، انواع و اقسام پارچه های پشمی، زری، منسوجات پنبه ای و ابریشمی و انواع کالا های خارجی فروخته می شد.


دلاواله، بازار قیصریه را محل فروش ماهوت و سایر پارچه ها می داند. این بازار عریض و مرتفع از دو طبقه تشکیل شده است و حدود صد و پنجاه متر طول و هشت متر عرض دارد.


بازار قیصریه و سایر بازار ها و دکان های میدان را صنعت گران و بتزرگانانی در اختیار داشتند که در سی و سه صنف سازمان دهی شده بودند. هشت صنف درگیر تولید پارچه و دوخت و دوز و فروش لباس بودند، این صنف ها عبارت بودند از: 1. بافندگان زربفت طلا و نقره و حریر 2. بافندگان زربفت ابریشم و سایر پارچه ها 3. رنگرز ها و چاپگران روی ابریشم و کتان 4. خیاط، کلاه دوز، جوراب باف، پوستین دوز و متخصصان دوخت و اتوی لباس 5. بزازان که شال و برخی از انواع زربفت ها را می دوختند.


علاوه بر بازار قیصریه تعداد دیگری بازار بزرگ و کوچک و کاروانسرا هم در اطراف این میدان وجود داشت. این بازار ها عبارت بودند از: بازار صحافان، بازار صندوق سازان، بازار سراجان، بازار نخ تابان و خراطان، بازار کفش فروشان، بازار دگمه دوزان و قلاب دوزان، بازار دست فروشان، بازار عطاران و قنادان و دارو فروشان، بازار آشپزان، بازار وراقان (کتاب فروشان)، بازار نقده دوزان و چپق فروشان، بازار تیر و کمان فروشان، بازار شمشیر سازان و ساغری فروشان.


در مورد بازار سایر شهر های استان اصفهان اطلاعات بسیار کمی در منابع وجود دارد. حتی در مورد شهر مهم کاشان هم اطلاعات موجود بسیار اندک است. در حالی که دوره صفویه مخصوصا پس از شاه عباس اول یکی از دوران اوج و شکوفایی بازار کاشان بود. شاه عباس علاقه ی خاصی به شهر کاشان داشت تا جایی که وصیت کرد او را در جوار حبیب بن موسی (ع) کاشان به خاک بسپارند. در این زمان بود که بازار کاشان کسترش یافت. سراها، کاروانسرا ها، بازار ها و مغازه های متعددی در آنجا ساخته شد. دلاواله در مورد موقعیت تجاری شهر کاشان چنین می نویسد:« می توان گفت از نظر تجارت، مرکزی برای داد و ستد است و تجارتی قوی دارد»


به نوشته تاورنیه بازار های کاشان بسیار زیبا و با طاق های زیبا پوشیده شده بودند. جملی کارری بازار کاشان را وسیع، جالب و دیدنی توصیف می کند. به نوشته کرنلیوس لبرورن در شهر کاشان بازاری وجود داشت که در آن لباس، انواع ابریشم و رنگ های شاد و زیبا فروختهمی شد. یکی دیگر از بازار های مهم شهر کاشان، بازار قطانان و کرباس فروشان بود.


 


بیشتر بخوانید:


بازار اصفهان از دوره باستان تا قاجاریه


 


تهیه کننده : محمدی


منبع: تاریخ حِرَف، صنایع و تجارت استان اصفهان از دوره باستان تا انقلاب اسلامی – جمعی از نویسندگان


پایگاه نیوزی ایران وکیل