اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) یک اختلال اضطراب است که مشخصه‌ی آن افکار غیرقابل کنترل و ناخواسته و الگوهای مکرر رفتاری است که شما برای انجام آنها احساس اجبار می‌کنید.


وسواس فکری (OCD)

 


 


وسواس فکری به افکار مزاحم و تکرار شونده‌ای اشاره می‌کند که موجب ایجاد اضطراب در فرد می‌شود. در اکثر مواقع این افکار فرد را وامی‌دارد تا برای رفع اضطراب خود دست به اقدام عملی بزند که در این صورت فرد دچار اختلال وسواس فکری-عملی یا OCD است. OCD یکی از ۲۰ اختلال شایع در دنیاست و بسیاری از افراد بدون آنکه بدانند به این اختلال مبتلا هستند. مبتلایان به وسواس همانطور که حدس می‌زنید نسبت به چیزی یا کاری وسواس دارند. مثلا ممکن است چندین بار در خانه یا اتومبیل را چک کنند یا نسبت به میکروب‌ها حساس باشند.

ممکن است بگویید این چک کردن‌ها یا حساسیت‌ها در همه افراد تقریبا وجود دارد. بله یک شخص معمولی هم ممکن است چندین بار در خانه را چک کند تا از قفل بودنش مطمئن شود. اما برای شخص مبتلا به وسواس فکری این شک تبدیل به یک شکنجه می‌شود و نمی‌تواند از آن رهایی پیدا کند. حتی ممکن است زندگی روزمره‌اش بطور کامل تحت تاثیر افکار وسواسی او قرار بگیرد و این افکار به اعمالی منجر شود که هم خود او و هم اطرافیان را آزار بدهد.


 


انواع اختلال‌ وسواس فکری-عملی


با توجه به چیزی که شخص بر روی آن وسواس دارد افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری در این چند گروه دسته‌بندی می‌شوند:


 


  • وسواسی‌ها: این افراد به آلودگی‌ها و میکروب‌ها بیش از حد فکر می‌کنند و مضطرب می‌شوند و برای رفع اضطراب خود به  شست‌وشوی زیاد روی می‌آورند. این کار آنان موجب ایجاد اختلال در زندگی خود و اطرافیان می‌شود. اصطلاحا می‌گوییم این افراد وسواس شست وشو دارند.


 


  • محتکرها: این افراد تمایل بیمارگونه‌ای به جمع کردن وسایل مختلف دارند، مبادا قحطی یا جنگ شود! بسیاری از وسایلی که دور خود جمع کرده‌اند یا به دردنخور است یا اصلا نیازی به آن ندارند یا ممکن است یادآور خاطره خاصی شود.


 


  • شکاک‌ها: جلب کردن اعتماد این افراد درمورد موضوعات مختلف مثل انجام دادن یک کار دقیقا از روی مراحلی که انتظار دارند یا وفاداری شخص مقابل در روابط عاطفی بسیار سخت است.


 


  • بازرس‌ها: این افراد مدام چک می‌کنند ببینند همه چیز آنطور که می‌خواهند سرجایش هست یا نه. مثلا بررسی کردن خاموش بودن گاز یا قفل بودن در.


 


  • برنامه‌ریزها: میل این افراد به برنامه‌ریزی حتی باعث اعتیاد به یک سری خرافات نیز می‌شود. آن‌ها علاقه دارند برای کوچکترین مسائل پیش پا افتاده هم برنامه‌ریزی کنند.


 


وسواس فکری (OCD)

 


 


علائم ابتلا به اختلال وسواس فکری-عملی


داشتن افکار و رفتارهای وسواس‌گونه به معنی این نیست که شما حتما دچار اختلال وسواس فکری-عملی هستید. در افرادی که OCD‌ دارند، این افکار و رفتارها موجب اضطراب شدید، صرف وقت زیاد و اختلال در زندگی و روابط روزانه می‌شود. همانطور که گفته شد، ممکن است برای اطمینان از بسته بودن شیر اجاق گاز، بیست بار به سمت گاز رفته و آن را چک کنید، یا از ترس آلودگی، دست‌های‌تان را به حد افراط بشویید.


اکثر افرادی که دچار اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) هستند، هم وسواس فکری دارند و هم وسواس عملی، اما برخی افراد، فقط یکی از این دو را تجربه می‌کنند..




افکار وسواس‌گونه


افکار وسواس‌گونه‌ی رایج در اختلال وسواس فکری-عملی عبارتند از:



  • ترس آلوده شدن توسط میکروب‌ها، خاک یا مواد آلوده‌ی دیگر



  • ترس از دست دادن کنترل و آسیب رساندن به خود یا دیگران



  • افکار و تصورات واضح یا شدید جنسی



  • تمرکز بیش از حد روی اخلاقیات



  • ترس از دست دادن یا نداشتن چیزهایی که شاید زمانی به آنها نیاز پیدا کنید



  • نظم و ترتیب: این ایده که هر چیزی باید «درست» سر جای خودش قرار بگیرد



  • خرافات: توجه بیش از حد به چیزهایی که خوش‌یمن یا بدیمن خوانده می‌شوند


 


 


 افکار وسواس‌گونه

 


 


رفتارهای وسواس‌گونه


رفتارهای وسواس‌گونه‌ی رایج در اختلال وسواس فکری-عملی عبارتند از:



  • بررسی مجدد و افراطی چیزهایی از قبیل قفل‌ها، وسایل و کلیدهای برق و غیره



  • تماس مکرر با اعضای خانواده برای اطمینان از صحت و سلامت آنها



  • شمردن، ضرب گرفتن با انگشت یا پا، تکرار کلمات خاص و انجام کارهای بی‌معنای دیگر برای کاهش اضطراب



  • صرف زمان زیادی برای نظافت و شست‌و‌شو



  • حساسیت بیش از حد به نظم و ترتیب محیط پیرامون



  • جمع‌آوری خرت و پرت‌هایی مثل روزنامه‌های قدیمی یا ظروف خالی غذا


 


رفتارهای وسواس‌گونه


 


دلایل بروز وسواس فکری




هنوز دقیقا دلایل مشخصی برای ابتلای اشخاص به وسواس فکری پیدا نشده، ولی بین این اختلال و یک سری عوامل ارتباط مستقیم وجود دارد؛ مثلا:


  • زمینه ژنتیکی. یعنی اگر شخصی در خانواده‌ای باشد که والدین یا یکی از خواهران و برادران او این مشکل را داشته باشند، احتمال ابتلای شخص به اختلال وسواس فکری افزایش می‌یابد.


 


  • البته آسیب‌پذیری بیولوژیکی و آسیب‌پذیری روانی هم ممکن است به آغاز نشانه‌های وسواس فکری کمک کند. برای مثال، گفته شده است که تجربیات رشدی از قبیل تشویق احساس مسئولیت زیاد در کودکی و قوانین سخت رفتاری یا تکالیف مدرسه یا آموزه‌های مذهبی، تنبیه خشن اشتباهات کودک، مشاهده والدین و یا خواهر و برادرانی که دچار اختلال وسوای فکری-عملی هستند، همگی ممکن است زمینه اختلال وسواس فکری را در افراد فراهم کرده باشد.


 


  • تجربیات استرس‌زا و حالات منفی خلقی نیز به نظر نقش دارند، چرا که این مشکل می‌تواند در دوران بارداری و تولد نوزاد در زنان بروز کند و افکار مزاحم در جریان اضطراب و افسردگی با بسامد بیشتری رخ می‌دهند.


 


 


برای درمان و رفع مشکل وسواس فکری راه‌حل‌های بسیار زیادی نوشته‌اند. بهترین راه و بهترین شروع اینست که خود فرد بخواهد به خودش کمک کند. در مواردی شخص این افکار و این شخصیت را ترجیح می‌دهد و هیچ تلاشی هم برای تغییر وضعیتش نمی‌کند؛ اگرچه باعث آزار خودش یا دیگران می‌شود. بهرحال بهتر است پس از شناخت این مشکل خودمان و عادات رفتاری‌مان را بررسی کنیم و اگر دیدیم مشکلی وجود دارد برای رفع آن اقدام کنیم. به یک متخصص (روانپزشکان و روانشناسان مجرب) مراجعه کرده و با کمک آن بهترین و مناسب‌ترین روش درمانی برای خودمان را یافته و با جدیت آن را دنبال کنیم.